Ile koncertów skomponował Chopin? Liczba i najważniejsze fakty

Fryderyk Chopin skomponował dokładnie dwa koncerty fortepianowe z orkiestrą: f-moll op. 21 oraz e-moll op. 11. Kiedy po raz pierwszy usłyszałam, że koncert op. 21 nazywa się „drugim”, choć powstał wcześniej, od razu zrozumiałam, skąd bierze się to częste zamieszanie. Chopin stworzył około 240 kompozycji, głównie fortepianowych, lecz tylko te dwa koncerty ukończył i wydał jako pełne dzieła tego gatunku.

Koncert f-moll powstał na przełomie 1829 i 1830 roku, gdy Chopin miał 19 lat. Następnie, od kwietnia do sierpnia 1830 roku, komponował koncert e-moll, mając już 20 lat. Publiczność warszawska usłyszała f-moll 17 marca 1830 roku, a e-moll — 11 października tego samego roku, podczas ostatniego koncertu kompozytora przed wyjazdem z Polski. Mimo że f-moll powstał wcześniej, otrzymał numer op. 21, ponieważ wydano go dopiero w 1836 roku. Tymczasem e-moll ukazał się już w 1833 roku, stąd jego numer op. 11.

Melancholia, kujawiak i mazur: fortepian Chopina w pełnym blasku

Każdy z koncertów ma trzy części i nawiązuje do popularnego wówczas stylu brillant. A jak już tu jesteś to sprawdź ceny biletów na koncert Agnieszki Chylińskiej. Fortepian błyszczy w nich efektownymi pasażami, ozdobnikami i wymagającymi partiami solowymi, a zarazem zachwyca śpiewną, liryczną kantyleną. Szczególnie poruszają wolne części o nokturnowym nastroju. Chopin łączył ich powstanie z uczuciem do śpiewaczki Konstancji Gładkowskiej. O Adagiu z koncertu e-moll pisał, że ma przypominać spokojne, melancholijne „dumanie” w wiosenną noc przy księżycu. Z kolei finał f-moll przywołuje rytmy kujawiaka i mazura, a finał e-moll — krakowiaka.

Chopin rozważał również napisanie trzeciego koncertu. Skoro zgłębiasz tę tematykę, Sprawdź, jak przygotować się do koncertu za dwa tygodnie. Śladem tego pomysłu jest Allegro de concert A-dur op. 46, wydane w 1841 roku. Utwór powstał z przekształcenia pierwszej części planowanego koncertu, lecz ostatecznie Chopin przeznaczył go na fortepian solo. Odpowiedź na pytanie „ile koncertów fortepianowych skomponował Chopin?” brzmi więc: dwa. Do dziś należą one do żelaznego repertuaru pianistów, a ich brzmienie wciąż potrafi mnie zaskoczyć — zwłaszcza gdy orkiestrę przygotowuje się na podstawie źródeł historycznych i pierwotnych wydań z 1833 i 1836 roku.

Koncerty fortepianowe Fryderyka Chopina — liczba, chronologia i najważniejsze fakty

Utwór lub zagadnienie	Dane i szczegóły	Znaczenie
Liczba koncertów fortepianowych	2 ukończone koncerty na fortepian i orkiestrę: f-moll op. 21 oraz e-moll op. 11.	To jedyne ukończone przez Chopina koncerty fortepianowe.
Koncert f-moll op. 21	Powstał jako pierwszy, na przełomie 1829 i 1830 roku; numer opusowy otrzymał później niż koncert e-moll. Dedykowany hrabinie Delfinie Potockiej.	Jego kolejność powstania nie odpowiada numeracji: to „drugi” koncert opusowo, ale pierwszy skomponowany.
Premiera koncertu f-moll	Po raz pierwszy wykonany 21 lutego 1830 roku w domu Chopina w Warszawie, z orkiestrą prowadzoną przez Karola Kurpińskiego.	Wczesna prezentacja odbyła się przed warszawskim środowiskiem muzycznym.
Koncert e-moll op. 11	Praca nad utworem trwała od kwietnia do sierpnia 1830 roku. Dedykowany Friedrichowi Kalkbrennerowi.	Jest późniejszy od f-moll pod względem daty powstania, lecz wcześniejszy w kolejności publikacji.
Pierwsze wykonanie koncertu e-moll	23 września 1830 roku Chopin zaprezentował utwór na koncercie prywatnym w Warszawie; publiczna premiera odbyła się 11 października 1830 roku w Teatrze Narodowym.	Był to ostatni publiczny koncert Chopina przed opuszczeniem Polski.
Wydania pierwszych koncertów	Koncert e-moll wydano w 1833 roku w Paryżu i Lipsku; francuskie i niemieckie wydanie koncertu f-moll ukazało się w 1836 roku.	Daty wydań wyjaśniają, dlaczego koncert e-moll ma niższy numer opusowy, mimo że powstał później.
Wiek Chopina podczas pracy	Kompozytor miał około 19–20 lat; oba koncerty powstały w Warszawie, w latach 1829–1830.	Utwory należą do wczesnego okresu twórczości i powstały po zakończeniu studiów.
Budowa każdego koncertu	3 części: część pierwsza w formie sonatowej z podwójną ekspozycją, część wolna o charakterze nokturnowym oraz finał w formie ronda.	Układ łączy konwencję koncertu romantycznego z indywidualnym stylem Chopina.
Część pierwsza	Orkiestra rozpoczyna od prezentacji materiału muzycznego, po czym solista podejmuje go i rozwija. Zgodnie z konwencją tych koncertów nie ma tradycyjnej kadencji solowej pod koniec części.	Partia fortepianu eksponuje wirtuozerię, ornamentykę i poetycką kantylenę.
Część wolna koncertu f-moll	Larghetto; Chopin wiązał jego powstanie z uczuciem do Konstancji Gładkowskiej. W listach określał wolne części koncertów mianem adagiów.	To jeden z najważniejszych muzycznych śladów młodzieńczej inspiracji kompozytora.
Część wolna koncertu e-moll	Larghetto, określane przez Chopina także jako Adagio; utrzymane w E-dur i opisane przez niego jako spokojne, romansowe i melancholijne.	Kompozytor porównywał jej nastrój do wspomnień przywoływanych w wiosenny wieczór przy księżycu.
Finał koncertu f-moll	Rondo z elementami stylizacji polskich tańców, między innymi kujawiaka i mazura.	Rytmy taneczne nadają finałowi polski koloryt.
Finał koncertu e-moll	Rondo z rytmiką krakowiaka; taneczny charakter podkreślają między innymi akcenty i żywe epizody fortepianowe.	Chopin nawiązywał do krakowiaka także w Rondzie à la Krakowiak op. 14 z 1828 roku.
Konstancja Gładkowska	Śpiewaczka związana z warszawskim środowiskiem muzycznym; Chopin wspominał w liście, że od około pół roku wiernie służył swojemu ideałowi i że na jego pamiątkę powstało adagio do koncertu.	Jej osoba jest szczególnie łączona z lirycznymi, wolnymi częściami obu koncertów, zwłaszcza Larghettem f-moll.
Styl brillant	Oba koncerty wykorzystują cechy popularnego w pierwszej połowie XIX wieku stylu brillant: błyskotliwość, wirtuozerię, ornamentykę i efektowne partie solowe.	Chopin rozwija tę konwencję, łącząc popis pianistyczny z kantyleną i indywidualną ekspresją.
Niedoszły trzeci koncert	Chopin rozważał napisanie kolejnego koncertu; z planami tymi wiąże się Allegro de concert A-dur op. 46 z 1841 roku, przeznaczone na fortepian solo.	Nie jest to ukończony koncert na fortepian i orkiestrę, dlatego liczba takich koncertów Chopina wynosi 2.
Współczesne wydania i wykonania	W 2025 roku Narodowy Instytut Fryderyka Chopina przygotował nowe materiały orkiestrowe na podstawie badań źródeł historycznych; prace trwały ponad rok, a pierwszą wersję przekazano Filharmonii Narodowej w lutym 2025 roku.	Opracowanie ma przybliżać brzmienie oryginalnych wydań z 1833 i 1836 roku, a zarazem odpowiadać potrzebom współczesnych wykonawców.

Historia powstania koncertów e-moll i f-moll

Kiedy zaczęłam poznawać historię koncertów Chopina, zaskoczyło mnie, że numery opusowe nie odzwierciedlają kolejności ich powstania. Wcześniej, od jesieni 1829 roku do lutego 1830, kompozytor pracował nad Koncertem f-moll op. 21. Później, między kwietniem a sierpniem 1830 roku, napisał Koncert e-moll op. 11. Miał wtedy zaledwie 20 lat i wciąż mieszkał w Warszawie. Oba dzieła należą do wczesnego okresu twórczości Chopina i nawiązują do popularnego wówczas stylu brillant, który łączy pianistyczny blask z liryczną, pełną uczuć melodią.

Najpierw Chopin prezentował oba koncerty warszawskim przyjaciołom i znawcom muzyki, a następnie publiczności Teatru Narodowego. Koncert f-moll zabrzmiał po raz pierwszy 17 marca 1830 roku w domu kompozytora, z orkiestrą prowadzoną przez Karola Kurpińskiego. Koncert e-moll Chopin wykonał prywatnie 23 września, a publicznie 11 października 1830 roku — podczas ostatniego występu w Warszawie przed wyjazdem z kraju. Wkrótce potem recenzent Stefan Witwicki nazwał go dziełem geniusza.

Młodzieńcza miłość Chopina, księżycowe nokturny i polskie tańce

Przy komponowaniu towarzyszyły Chopinowi młodzieńcze uczucia do śpiewaczki Konstancji Gładkowskiej. W liście do Tytusa Woyciechowskiego opisał ją jako swój ideał, któremu wiernie służył, i wyjaśnił, że na pamiątkę tego uczucia napisał Adagio do koncertu f-moll. Wolne części obu utworów mają intymny, nokturnowy charakter. Romancę w e-moll Chopin określał jako spokojne, melancholijne „dumanie” przy księżycu. Każdy koncert składa się z trzech części, a finały w formie ronda czerpią z polskich tańców: f-moll przywołuje kujawiaka i mazura, natomiast e-moll — krakowiaka.

Najważniejsze informacje o częściach i tanecznych inspiracjach koncertów to:

• Każdy koncert składa się z trzech części.
• Wolne części mają intymny, nokturnowy charakter.
• Finał Koncertu f-moll nawiązuje do kujawiaka i mazura.
• Finał Koncertu e-moll czerpie z krakowiaka.

Choć Chopin wcześniej napisał koncert f-moll, jako pierwszy ukazał się e-moll: wydano go w Paryżu i Lipsku w 1833 roku z dedykacją dla pianisty Friedricha Kalkbrennera. Z kolei francuskie i niemieckie wydania koncertu f-moll, dedykowanego hrabinie Delfinie Potockiej, opublikowano w 1836 roku. Dziś oba utwory zajmują ważne miejsce w repertuarze pianistycznym, a ich brzmienie wciąż można odkrywać na nowo. W 2025 roku Narodowy Instytut Fryderyka Chopina przygotował nowe opracowanie partytur, oparte na źródłach historycznych i pierwszych wydaniach.

Konstancja Gładkowska jako inspiracja dla koncertów Chopina

Gdy słucham koncertów fortepianowych Chopina, wyobrażam sobie młodego kompozytora w Warszawie, gdzie muzyka splatała się z jego pierwszą wielką miłością. Konstancja Gładkowska, utalentowana śpiewaczka i uczennica warszawskiego Instytutu Muzycznego, wzbudziła w nim głębokie uczucie. Jak pisał do przyjaciela Tytusa Woyciechowskiego, przez pół roku wiernie służył swojemu ideałowi. To uczucie nie pozostało prywatnym sekretem, lecz stało się jednym ze źródeł inspiracji dla dwóch koncertów fortepianowych.

Najwyraźniej słyszę tę inspirację w wolnych częściach, które Chopin nazywał Adagiami, a dziś określa się jako Larghetta. W Koncercie f-moll, skomponowanym na przełomie 1829 i 1830 roku, środkowa część ma intymny, niemal śpiewny charakter. Co więcej, muzykologowie dostrzegają w niej echo operowego głosu Gładkowskiej. Podobnie Romanca z Koncertu e-moll, napisanego między kwietniem a sierpniem 1830 roku, przywołuje spokojne wspomnienie. Chopin opisywał ją jako dumanie przy księżycu i „miłe spojrzenie” na obrazy, które podsuwała mu pamięć.

Melodie pełne uczuć, których Chopin nie wypowiedział

Chopin skomponował Koncert f-moll wcześniej, choć otrzymał on numer op. 21; Koncert e-moll, oznaczony jako op. 11, ukazał się drukiem jako pierwszy. Oba utwory mają trzy części i łączą wirtuozowską błyskotliwość stylu brillant z romantyczną szczerością. Ponadto ich finały przywołują rytmy polskich tańców: w f-moll słychać kujawiaka i mazura, a w e-moll — krakowiaka. Te kontrasty pokazują, jak osobiste uczucie mogło współistnieć z przywiązaniem do polskich brzmień.

Choć Gładkowska nie została adresatką dedykacji, jej obecność można wyczuć w miękkich, śpiewnych frazach i melancholii wolnych części. Chopin dedykował Koncert f-moll hrabinie Delfinie Potockiej, a e-moll — Friedrichowi Kalkbrennerowi. Skoro już poruszamy się w tym temacie to poznaj łatwy sposób na zagranie h-moll na gitarze. Kiedy słucham tych utworów, nie odbieram ich jako zwykłych popisów pianistycznych. Przeciwnie, słyszę w nich zapis uczuć, których Chopin nie wypowiadał wprost, lecz którym nadał niezwykle piękny głos.

Od stylu brillant do współczesnych wykonań koncertów Chopina